राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते सिंहस्थ कुंभपर्वाचा धर्मध्वज उंचावला!

रामकुंडावर ऐतिहासिक ध्वजारोहण; मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते त्र्यंबकेश्वरमध्ये धर्मध्वजारोहण

जगद्गुरु रामानंदाचार्य नरेंद्राचार्य महाराज यांच्यासह संत-महंतांची उपस्थिती; राज्यपाल, दोन्ही उपमुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळातील मान्यवर सहभागी; २०२७ मध्ये तीन प्रमुख अमृतस्नानांची पर्वणी

नाशिक, दि. ३१ ऑक्टोबर २०२६ : देशभरातील कोट्यवधी भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभपर्वाचा आज ऐतिहासिक आणि भक्तिमय वातावरणात शुभारंभ झाला. नाशिक येथील पंचवटी परिसरातील पवित्र रामकुंडावर भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते धर्मध्वजपूजन, गोदावरी पूजन आणि धर्मध्वजारोहण करण्यात आले. त्याच वेळी त्र्यंबकेश्वर येथील कुशावर्त तीर्थावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते धर्मध्वजारोहणाचा सोहळा पार पडला. वैदिक मंत्रोच्चार, शंखनाद, टाळ्यांचा कडकडाट आणि ‘जय श्रीराम’च्या जयघोषाने गोदाकाठाचा परिसर दुमदुमून गेला.

 

दुपारी १२ वाजून २ मिनिटांच्या शुभमुहूर्तावर झालेल्या या धर्मध्वजारोहणाने सिंहस्थ पर्वाला अधिकृत सुरुवात झाली. या ऐतिहासिक प्रसंगी महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार, केंद्रीय राज्यमंत्री प्रतापराव जाधव, कुंभमेळामंत्री तथा नाशिकचे पालकमंत्री गिरीश महाजन यांच्यासह राज्यातील विविध मंत्री, खासदार, आमदार, प्रशासकीय अधिकारी आणि धार्मिक क्षेत्रातील मान्यवर उपस्थित होते.

 

विशेष म्हणजे, नाशिक येथील या सोहळ्याला जगद्गुरू रामानंदाचार्य नरेंद्राचार्य महाराज यांच्यासह विविध आखाड्यांचे महंत, महामंडलेश्वर आणि संत-महंतांची उपस्थिती लाभली. त्यामुळे या सोहळ्याला धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व प्राप्त झाले.

 

राष्ट्रपतींच्या हस्ते धर्मध्वजपूजन; रामकुंडावर भक्तीचा जागर

 

नाशिकच्या रामकुंड परिसरात आयोजित मुख्य सोहळ्यापूर्वी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या उपस्थितीत यज्ञविधी पार पडला. राष्ट्रपतींनी यज्ञात आहुती अर्पण केली, गोदावरी मातेचे पूजन केले आणि धर्मध्वजाचे पूजन करून ध्वजारोहण केले. पुरोहितांच्या मंत्रोच्चारात आणि शंखनादात धर्मध्वज उंचावताच उपस्थित भाविकांनी आनंद व्यक्त केला.

 

या सोहळ्याला ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. नाशिकच्या सिंहस्थ कुंभपर्वाच्या इतिहासात प्रथमच भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते धर्मध्वजारोहणाचा सोहळा पार पडला. राष्ट्रपतींच्या उपस्थितीमुळे या धार्मिक पर्वाच्या प्रारंभाला राष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.

 

रामकुंड परिसरातील गंगा-गोदावरी मंदिरातही धार्मिक विधी पार पडले. गोदावरी नदीच्या पवित्र तीरावर झालेल्या या सोहळ्यामुळे पंचवटी परिसरात भक्तिमय वातावरण निर्माण झाले. धर्मध्वजारोहणाचे साक्षीदार होण्यासाठी हजारो नाशिककर आणि भाविक गोदाघाटावर उपस्थित होते.

 

५१ फूट उंच पंचधातूचा धर्मध्वज ठरले आकर्षण

 

रामकुंड परिसरात उभारण्यात आलेला मुख्य धर्मध्वजस्तंभ सुमारे ५१ फूट उंच असून तो पंचधातूपासून तयार करण्यात आला आहे. या स्तंभावर समुद्रमंथनातून प्राप्त झालेल्या चौदा रत्नांची प्रतीके साकारण्यात आली आहेत. तसेच अमृतकलश धारण केलेल्या गरुडाची प्रतिमाही त्यावर कोरण्यात आली आहे.

 

धर्मध्वजावर सिंह, सूर्य, चंद्र आणि अमृतकलश यांसारखी धार्मिक प्रतीके आहेत. सिंह हे शौर्याचे, तर अमृतकलश हे अमरत्व आणि मुक्तीचे प्रतीक मानले जाते. सूर्य आणि चंद्र यांच्याशी संबंधित प्रतीकांमधून धर्मपरंपरेचे सातत्य अधोरेखित करण्यात आले आहे.

 

मुख्य धर्मध्वजासह श्री गंगा-गोदावरी मंदिराजवळही स्वतंत्र धर्मध्वजस्तंभ उभारण्यात आला आहे. या धार्मिक प्रतीकांमुळे सिंहस्थ पर्वाच्या परंपरेचे आणि आध्यात्मिक महत्त्वाचे दर्शन घडते.

 

जगद्गुरू रामानंदाचार्य नरेंद्राचार्य महाराज यांच्यासह संत-महंतांची उपस्थिती

 

सिंहस्थ कुंभपर्वाच्या शुभारंभ सोहळ्याला नाणीजधामचे जगद्गुरू श्रीमद् रामानंदाचार्य नरेंद्राचार्य महाराज उपस्थित होते. त्यांच्यासह अखिल भारतीय आखाडा परिषदेचे अध्यक्ष श्रीमहंत रवींद्रपुरी महाराज, श्रीमहंत ज्ञानदास महाराज, मंगलपीठाधीश्वर माधवाचार्य महाराज, श्रीमहंत राजेंद्रदास महाराज आणि श्रीमहंत माधवदास महाराज यांच्यासह विविध आखाड्यांचे महंत, महामंडलेश्वर, साधू-संत आणि धार्मिक क्षेत्रातील मान्यवर सहभागी झाले.

 

सिंहस्थ कुंभपर्वामध्ये विविध आखाड्यांना विशेष महत्त्व आहे. साधू-संतांच्या परंपरा, धार्मिक विधी आणि अमृतस्नान यांमुळे कुंभपर्वाचे आध्यात्मिक स्वरूप अधिक ठळक होते. त्यामुळे धर्मध्वजारोहणाच्या या प्रारंभिक सोहळ्यात संत-महंतांची उपस्थिती महत्त्वपूर्ण ठरली.

 

त्र्यंबकेश्वर येथील धर्मध्वजारोहण सोहळ्यात शृंगेरी शारदा पीठाचे शंकराचार्य श्री श्री विधुशेखर भारती स्वामीजी यांच्यासह विविध आखाड्यांचे प्रतिनिधी आणि साधू-महंत उपस्थित होते.

 

राज्यपाल, मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्र्यांसह राजकीय दिग्गजांची उपस्थिती

 

रामकुंडावरील धर्मध्वजारोहण सोहळ्याला महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

 

यावेळी केंद्रीय राज्यमंत्री प्रतापराव जाधव, राज्याचे कुंभमेळामंत्री तथा नाशिकचे पालकमंत्री गिरीश महाजन, मंत्री छगन भुजबळ, गुलाबराव पाटील, दादाजी भुसे, जयकुमार रावल, संजय सावकारे, नरहरी झिरवाळ आणि नितेश राणे यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित होते.

 

नाशिकच्या महापौर हिमगौरी आडके-आहिरे, उपमहापौर विलास शिंदे, खासदार राजाभाऊ वाजे, भास्कर भगरे आणि डॉ. शोभा बच्छाव यांच्यासह स्थानिक लोकप्रतिनिधीही या ऐतिहासिक सोहळ्याचे साक्षीदार झाले.

 

प्रशासकीय स्तरावर विभागीय आयुक्त डॉ. प्रवीण गेडाम, सिंहस्थ कुंभमेळा आयुक्त शेखर सिंह, महापालिका आयुक्त मनीषा खत्री, नाशिक महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे आयुक्त जलज शर्मा आणि जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांच्यासह वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.

 

त्र्यंबकेश्वरमध्येही धर्मध्वजारोहणाचा भव्य सोहळा

 

नाशिकसोबतच त्र्यंबकेश्वर येथेही सिंहस्थ पर्वाचा शुभारंभ उत्साहात झाला. बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेल्या श्री त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या पवित्र नगरीत कुशावर्त तीर्थावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते दुपारी १२ वाजून २ मिनिटांनी धर्मध्वजारोहण करण्यात आले.

 

या वेळी वैदिक मंत्रोच्चार, धार्मिक विधी आणि शंखनादाने परिसरात भक्तिमय वातावरण निर्माण झाले. शृंगेरी शारदा पीठाचे शंकराचार्य श्री श्री विधुशेखर भारती स्वामीजी यांच्यासह विविध आखाड्यांचे पदाधिकारी, संत-महंत आणि भाविक उपस्थित होते.

 

नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर ही सिंहस्थ कुंभपर्वाची दोन प्रमुख केंद्रे आहेत. नाशिकमध्ये गोदावरी नदीच्या रामकुंडावर, तर त्र्यंबकेश्वरमध्ये कुशावर्त तीर्थावर धार्मिक स्नानांना विशेष महत्त्व आहे.

 

२०२७ मध्ये तीन प्रमुख अमृतस्नानांची पर्वणी

 

सिंहस्थ कुंभपर्वातील सर्वांत महत्त्वाचा धार्मिक टप्पा म्हणजे अमृतस्नान. २०२७ मध्ये नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे तीन प्रमुख अमृतस्नानांचे आयोजन नियोजित आहे.

 

उपलब्ध कार्यक्रमानुसार, पहिले अमृतस्नान २ ऑगस्ट २०२७ रोजी, दुसरे अमृतस्नान ३१ ऑगस्ट २०२७ रोजी होणार आहे. तिसरे अमृतस्नान नाशिक येथे ११ सप्टेंबर २०२७ रोजी, तर त्र्यंबकेश्वर येथे १२ सप्टेंबर २०२७ रोजी नियोजित आहे.

 

या स्नानपर्वांच्या वेळी साधू-संत, आखाड्यांचे प्रतिनिधी, नागा साधू आणि देशाच्या विविध भागांतून येणारे भाविक मोठ्या संख्येने सहभागी होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे या कालावधीत दोन्ही तीर्थक्षेत्रांमध्ये गर्दीचे नियोजन, वाहतूक व्यवस्था आणि भाविकांच्या सुविधांना विशेष महत्त्व राहणार आहे.

 

जुलै २०२८ मध्ये सिंहस्थ पर्वाची सांगता

 

३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू झालेले सिंहस्थ पर्व जुलै २०२८ पर्यंत चालणार आहे. उपलब्ध कार्यक्रमानुसार, २४ जुलै २०२८ रोजी धर्मध्वज अवतरणाने सिंहस्थ पर्वाची सांगता होणार आहे.

 

या कालावधीत धार्मिक विधी, आखाड्यांचे कार्यक्रम, पर्वस्नाने आणि विविध आध्यात्मिक उपक्रम पार पडतील. त्यामुळे नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर या दोन्ही तीर्थक्षेत्रांमध्ये दीर्घकाळ धार्मिक वातावरण राहणार आहे.

 

प्रशासनासमोर भाविकांच्या सुविधांचे मोठे आव्हान

 

सिंहस्थ कुंभपर्वाच्या निमित्ताने देशभरातून मोठ्या संख्येने भाविक नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथे येण्याची शक्यता आहे. या पार्श्वभूमीवर वाहतूक नियोजन, स्वच्छता, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, आरोग्यसेवा, निवासव्यवस्था, गर्दीचे व्यवस्थापन आणि सुरक्षितता या बाबी महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.

 

विशेषतः अमृतस्नानांच्या दिवशी होणारी गर्दी लक्षात घेऊन प्रशासन, पोलीस यंत्रणा, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि धार्मिक संस्थांमध्ये समन्वय आवश्यक राहणार आहे. भाविकांना सुरक्षित आणि सुलभ दर्शन मिळावे, यासाठी नियोजनबद्ध व्यवस्था उभारण्याची गरज आहे.

 

आध्यात्मिक परंपरेचा राष्ट्रीय स्तरावरील सोहळा

 

नाशिक-त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभपर्व हे महाराष्ट्राच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण प्रतीक आहे. गोदावरी नदीचे पावित्र्य, त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंगाचे महत्त्व, विविध आखाड्यांची परंपरा आणि संत-महंतांचे मार्गदर्शन यांमुळे या पर्वाला विशेष स्थान प्राप्त झाले आहे.

 

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते झालेल्या धर्मध्वजारोहणाने सिंहस्थ पर्वाची ऐतिहासिक सुरुवात झाली. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते त्र्यंबकेश्वर येथे झालेल्या धर्मध्वजारोहणामुळे दोन्ही तीर्थक्षेत्रांमध्ये धार्मिक कार्यक्रमांना अधिकृत प्रारंभ झाला.

 

• संत-महंत, आखाडे, राजकीय मान्यवर आणि भाविकांच्या उपस्थितीने पार पडलेला हा सोहळा नाशिकच्या धार्मिक इतिहासातील महत्त्वाचा क्षण ठरला आहे. आगामी काळात होणाऱ्या विविध धार्मिक कार्यक्रमांमुळे नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर नगरी देशभरातील भाविकांचे प्रमुख श्रद्धास्थान बनून राहणार आहे.